Rozmiar tekstu

 mozg

Jak zmieniają się możliwości mózgu wraz z wiekiem? Czy starsi ludzie mogą nauczyć się obsługi komputera czy nowego języka?


Podczas rozwoju mózg przechodzi dwa dramatyczne okresy. Pierwszy z nich pojawia się na początku lat „nastych”, kiedy to dochodzi do wymierania prawie 1/3 neuronów. Dzięki temu w mózgu pozostaje mniejsza liczba neuronów ale sprawniej działających i lepiej odżywionych. Drugi okres to moment zamknięcia budowy kory przedczołowej, odpowiedzialnej za wykonywane przez nas czynności. Ten okres trwa od końca lat „nastych” do początku lat dwudziestych. Potem nasz mózg zaczyna się starzeć, tak jak pozostałe nasze organy.


Jak przekłada się to na możliwości uczenia się?


Wykazano, że faktycznie szybkość uczenia się spada wraz z wiekiem, ale osoby w starszym wieku mogą się nauczyć wszystkiego tego co osoby młodsze, tylko potrzebują trochę więcej czasu. Należy podkreślić, że istnieją umiejętności (jeżeli nie doszło do żadnego uszkodzenia mózgu czy choroby), które poprawiają się wraz z wiekiem. Osoby starsze mają: szerszy zasób słów, lepszą artykulację myśli, potrafią lepiej oceniać innych ludzi i stają się pogodniejsi niż byli w młodości.

Kłopoty z pamięcią w późnym wieku wynikają z trudności wydobycia pewnych  zdarzeń lub myśli z zakamarków pamięci długotrwałej.


Na czym polega starzenie się mózgu?


Z morfologicznego punktu widzenia z wiekiem obserwuje się zmiany w wyglądzie neuronów (skracają się wypustki dendrytyczne, zanikają drobne gałązki, zmniejsza się liczba kolców synaptycznych i znajdujących się na nich połączenia z innymi neuronami). Te zmiany powodują wyraźne zmniejszenie objętości mózgu. Zmniejszenie objętości pewnych struktur, jak na przykład hipokampa, powoduje rozwój łagodnego uszkodzenia poznawczego.


Oprócz tego obserwuje się wraz z wiekiem zmiany na poziomie wielu neuroprzekaźników. Obniżenie stężenia tych neuroprzekaźników powoduje znaczne zmiany behawioralne. Przykładem tego jest serotonina, wraz z wiekiem spada szybkość syntezy serotoniny i następuje szybszy jej rozpad. Powoduje to szereg charakterystycznych zmian w zachowaniu: wzmożona agresywność, obniżenie nastroju, wzmożona zachowania seksualne (parafilie), zaburzenia snu itp. Zmniejszenie liczby neuronów cholinergicznych skutkuje ubytkami pamięci a neuronów dopaminowych, pojawiające się drżenia. Wraz z wiekiem obniża się również tzw. plastyczność mózgu, czyli zdolność do tworzenia nowych połączeń neuronalnych zachodzących podczas procesu uczenia się lub kompensowania uszkodzeń w mózgu.


Mimo iż większa część neuroprzekaźników ulega obniżeniu, to są i takie które ulegają zwiększeniu, należy do nich glutaminian. Glutaminian ułatwia napływ wapnia do neuronów. Kiedy napływa wapnia jest zbyt duży, neurony zaczynają reagować na bodźce słabe, na które do tej pory nie reagowały. To powoduje szum informacyjny i gorszy odbiór rzeczywistości.


Jak utrzymać mózg w dobrej formie i czy da się opóźnić jego starzenie?

mozg 1


Można, a nawet trzeba dbać o zachowanie sprawności mózgu. Najlepszą i przynoszącą największe korzyści jest dbałość o zdrowy tryb życia oraz umiarkowana aktywność fizyczna i intelektualna. Z obserwacji prof. Vetulaniego wynika, że najdłużej w dobrej formie żyją licealni nauczyciele gimnastyki. Nauczyciele szkół średnich przez cały czas używają w pracy swojego mózgu, a dodatkowo muszą mieć się na baczności przed uczniami, sprawiającymi więcej trudności niż studenci.


Aktywność intelektualna jest bardzo ważna dla prawidłowego funkcjonowania mózgu. Podczas uczenia się czy większego skupiania uwagi z zakończeń nerwowych uwalniana jest acetylocholina, która przenosi informacje i zapobiega tworzeniu się białka beta-amyloidu, które jest odpowiedzialne za niszczenie neuronów cholinergicznych, wywołującego chorobę Alzhaimera.


Dlatego niezwykle ważne jest aby seniorzy dbali o czynną rozrywkę intelektualną np. rozwiązywanie krzyżówek, gra w scrabble czy uczęszczanie na wykłady w ramach uniwersytetu trzeciego wieku.

krzyzowka


Regularna aktywność fizyczna powoduje aktywowanie mózgopochodnego czynnika wzrostu nerwów (neurotrofiny BDNF), który odpowiedzialny jest za wysoki poziom plastyczności neuronalnej czyli wysoki nastrój i sprawność intelektualną.


30 minut wysiłku fizycznego przez pięć dni w tygodniu powoduje zachowanie wysokiej sprawności intelektualnej, zmniejsza ryzyko upadków, wylewów, infekcji itp. Dla osób po 50 roku życia zaleca się szybkie spacery, jazdę na rowerze, pływanie, ćwiczenia na siłowni oraz gimnastykę nakierowaną na zwiększenie elastyczności stawów i kręgosłupa.


Kolejnym aspektem wpływającym na prawidłowe funkcjonowanie mózgu u osób w podeszłym wieku jest dieta. Należy zadbać, żeby codzienne posiłki były zrównoważone, zawierały odpowiednią ilość błonnika i witamin. W diecie powinno być jak najmniej cholesterolu i nasyconych kwasów tłuszczowych, natomiast powinno się znaleźć więcej produktów zawierających kwasy wielonienasycone, zwłaszcza omega-3. W codziennej diecie należy rozsądnie stosować wszelkie suplementy, których jest cała masa na rynku.


Osobną grupę stanowią preparaty zawierające resweratrol (substancja aktywująca gen długowieczności sir-2). Substancja ta znajduje się w czerwonym winie. Sądzi się, że długowieczność ludzi stosujących dietę śródziemnomorską, wynika właśnie ze spożywania znacznej ilości czerwonego wina i oliwy (zawierającej nienasycone kwasy tłuszczowe).

 

Ponadto bardzo dobry wpływ na naszą kondycję zarówno fizyczną jak i psychiczną mają okresowe głodówki. Okazało się, że wszyscy polscy stulatkowie mieli za sobą okresy głodu (spowodowane przebywaniem w obozach hitlerowskich czy łagrach rosyjskich). Głodówka jest również (tak jak czerwone wino) odpowiedzialna za aktywację genu sir-2.



Bibliografia:
Vetulani J., Piękno neurobiologii, wyd. Homini s.c., Kraków 2011