Rozmiar tekstu

 na g

W dzisiejszych czasach rodzice bardzo dużą uwagę poświęcają na stymulowanie rozwoju myślenia ich dzieci. Poprzez stałe dostarczanie maluchom stymulacji w postaci gier i zabawek edukacyjnych, które mają za zadanie poszerzanie i poznawanie świata. Jednocześnie zapominamy często o rozwoju motorycznym dziecka, czyli o zapewnieniu możliwości naturalnego ruchu. W pierwszych latach życia dziecka doskonalenie umiejętności ruchowych jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju i poznawania otaczającego go świata. Dzięki możliwości poruszania się dziecko staje się niezależne od osób trzecich, rozwija samodzielność i umiejętności samoobsługowe.

Poprzez motorykę rozumiemy wszystkie czynności ruchowe człowieka. W okresie przedszkolnym dzieci nabywają umiejętności w zakresie ruchów całego ciała i jego części (nazywana motoryką dużą) oraz ruchów rąk (nazywana motoryką małą). Motoryka duża wymaga koordynacji ruchów dużych partii ciała. Motoryka mała wymaga usprawniania drobnych części ciała, zwłaszcza doskonalenia precyzyjnych ruchów rąk.

Rozwój dziecka przebiega w dwóch kierunkach: z jednaj strony następuje doskonalenie ruchów postawno-lokomocyjnych (chodu, biegu, skoków, wspinania się itp.), z drugiej następuje rozwój ruchów manipulacyjnych (umiejętność posługiwania się przedmiotami wykorzystywanymi w życiu codziennym).

Rozwój sprawności motorycznej dziecka odbywa się w dwóch kierunkach:

  • Wzdłuż ciała – od głowy do stóp
  • Od części bliższej do dalszej – od części centralnych do zewnątrz

Taki rozwój dziecka oznacza, że aby móc wykonywać precyzyjne ruchy rąk należy najpierw wzmocnić ruchy globalne ciała i rąk.

Do rozwoju tego typu umiejętności służą wszelkie aktywności związane z samoobsługą (ubieranie się, mycie, czesanie) jak i zabawy ruchowe i rytmizujące. Dlatego też nie należy wyręczać dziecka w czynnościach samoobsługowych np. podczas karmienia.

Wykonywanie zwykłych czynności dnia codziennego to jedna z najważniejszych umiejętności służąca naturalnemu rozwoju motorycznemu dziecka. Wyręczane dziecko będzie oczekiwało pomocy w najprostszych czynnościach.

Wspierając rozwój motoryczny dziecka należy zwracać uwagę czy dziecko prawidłowo wykonuje daną czynność, np. czy prawidłowo trzyma łyżkę. Wszystkie nieprawidłowo wykonywane rzeczy należy poprawić, żeby w przyszłości nie doszło do ukształtowania się nieprawidłowych nawyków ruchowych.

Wzmacniaj prawidłowo wykonywane czynności, koryguj te które są błędne.

Dzieci najszybciej uczą się poprzez naśladownictwo i wielokrotne powtarzanie danych czynności. Dlatego należy tak organizować dziecku aktywność ruchową, żeby mogło wielokrotnie powtarzać dane czynności. Dzięki temu nabierze wprawy i osiągnie lepszą sprawność.


Specyfika ruchu dziecka

dzie

Należy pamiętać, że dzieci nie są w stanie przystosować się do wszystkich czynności i tempa jakie wykonuje człowiek dorosły, np. godzinny spacer, mimo iż jest w wolnym tempie, będzie dla dziecka dużo bardziej nużący i wyczerpujący niż wysiłek dłuższy ale o zróżnicowanym tempie z dodatkowymi atrakcjami typu zabawa w berka, wspinanie się na drzewo czy rzucanie do celu.

Dziecko powinno być aktywne ruchowo około 6 godzin dziennie. Dlatego powinno się zabierać dzieci na spacer, do parku czy na plac zabaw. Dzięki temu dzieci poznają świat, stymulują funkcje poznawcze, zmysły a przy okazji uodparniają się na choroby.

Niedobór ruchu (hipokinezja) może powodować nierównowagę wewnętrzną, co może skutkować nieadekwatnymi zachowaniami, napięciem emocjonalnym czy zmianami nastroju itp.


Dzieci trzyletnie

Dziecko idące do przedszkola nabyło już podstawowe czynności motoryczne. Potrafi biegać, skakać, pokonuje schody krokiem dostawnym. W czynnościach samoobsługowych, takich jak: ubieranie się, mycie zazwyczaj potrzebują pomocy. Naszym zadanie jest stymulowanie dzieci do samoobsługi a nie wyręczanie ich.

Jak to zrobić? W czasie rozbierania podpowiadamy dziecku, które ubranie należy teraz zdjąć, a podczas ubierania wskazujemy kolejne ubrania, które należy założyć.

Ruchy dziecka trzyletniego są mało precyzyjne. Często występują ruchy niecelowe i dodatkowe, a czynności wykonywane przez dziecko, jak na przykład kopanie piłki, wykonywane są całym ciałem. Uwaga dzieci trzyletnich jest niepodzielna i krótkotrwała.

Mięśnie trzylatków są słabe, więzadła są rozciągliwe to wszystko powoduje, że dzieci szybko się męczą i mają małą precyzję ruchów. Najlepiej w tym wieku funkcjonują duże grupy mięśniowe: mięśnie ramion czy barków, a najsłabiej mięśnie palców i rąk, dlatego obserwujemy w tym wieku powolność ruchową i małą precyzyjność manualną.

W tym czasie stymulujemy dzieci poprzez systematyczne powtarzanie ruchów. Nagradzamy je i chwalimy za prawidłowo wykonane czynności. Motywujemy do podejmowania wysiłku i doceniamy wkład i zaangażowanie w wykonywane zadanie.

Pamiętaj, żeby nie narzekać na niedokładne wykonanie danej czynności. Ciągłe poprawianie i krytykowanie dziecka może go zniechęcić do podejmowania dalszych prób wykonania danej czynności.


Dzieci czteroletnie


U dzieci czteroletnich zaczynają się wydłużać kończyny, wzmacniają się mięśnie i stawy, dojrzewa układ nerwowy. Zmiany te powodują poprawę koordynacji i równowagi. Dzieci sprawniej biegają i skaczą. Doskonaleniu ulegają też ruchy precyzyjne rąk czyli poprawia się motoryka mała.

lewa

W tym czasie następuje również przewaga korzystania z jednej ręki, która utrzymuje się już z reguły przez całe życie. Dzięki dominacji ruchów ręka staje się bardziej sprawna i precyzyjna. Nie ma różnic lepszej jakości działania między dziećmi praworęcznymi a leworęcznymi.

Nie należy natomiast zmieniać na siłę naturalnej ręczności dziecka, na przykład na kształtowanie praworęczności, gdyż może to prowadzić do niepotrzebnych napięć emocjonalnych. Konsekwencją zmuszania dziecka do korzystania z ręki niedominującej może się przyczynić do niechęci wykonywania prac ręcznych, odmawiania rysowania czy budowania konstrukcji.

Pamiętajmy, że dzieci różnią się pomiędzy sobą kolorem włosów czy oczu, tak samo mogą różnić się ręcznością. Jeżeli dziecko wykazuje dominację lewej ręki trzeba pomóc mu poradzić sobie z przedmiotami czy urządzeniami przeznaczonymi dla osób praworęcznych.


Dzieci pięcioletnie


U pięciolatków obserwujemy dalszy rozwój sprawności i precyzji ruchów. Dzieci swobodnie biegają, krok staje się dłuższy, wzrasta sprawność poruszania się po schodach, skoków, poprawia się koordynacja i równowaga.

Dzieci potrafią już samodzielnie jeść i ubierać się. Dzięki dalszemu rozwojowi układu nerwowego pięciolatki potrafią wykonywać już kilka czynności naraz, na przykład biegi i rzucanie piłki do celu. W tym czasie dzieci potrafią już wykonywać zadnia na podstawie instrukcji słownej (do tej pory możliwe było wykonywanie zadania na zasadzie naśladownictwa). 

Należy pamiętać, że dzieci w tym wieku w różnym tempie opanowują umiejętności wykonywania danych czynności. Nie należy więc zakładać, że wszystkie dzieci będą funkcjonowały w jednakowy sposób.

Różnice indywidualne w tym zakresie mogą sięgać kilku miesięcy. Dlatego organizując zabawę dla kilku dzieci należy tak dobrać poziom zadania, żeby wszystkie dzieci mogły je wykonać.

W wieku pięciu lat następuje doskonalenie ruchów celowych i eliminowanie ruchów dodatkowych. Systematyczne ćwiczenia doskonalą rozwój cech motorycznych dziecka:

  • Szybkość wykonywanych ruchów
  • Zwinność (zręczność i gibkość)
  • Wytrzymałość na wykonywanie długotrwałych wysiłków

Motorykę dziecka możemy doskonalić dzięki różnorodności ćwiczeń. Ćwiczenia ruchowe oprócz usprawniania motorycznego pomagają rozwijać takie cechy jak:

  • Samodzielność
  • Odwaga
  • Wytrwałość
  • Gotowość do współpracy i pomagania innym
  • Umiejętność radzenia sobie z porażką

Budowanie umiejętności ruchowej u dzieci zostają zapamiętane na długie lata i będą stanowiły bazę dla prawidłowego funkcjonowania ruchowego dorosłego człowieka.


Bibliografia:

Trzcińska D., Gimnastyka kompensacyjno – korekcyjna w przedszkolu, Wydawnictwo AWF, Warszawa 2005

Bochenek M., Rozwój motoryczny dziecka w wieku przedszkolnym – prawidłowości i stymulacja. „Mazowieckie Małe Przedszkola” – program współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach programu Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich